Koffie en medicijnen: bij deze vijf soorten let je beter op

1. Schildkliermedicijnen en middelen tegen botontkalking

Levothyroxine, het standaardmiddel bij een te traag werkende schildklier, is gevoelig voor timing. Drink je te snel na de tablet koffie, dan kan de opname volgens onderzoek tot de helft lager uitvallen. Cafeïne laat de darmen sneller werken, waardoor het middel minder tijd krijgt om opgenomen te worden. Koffie kan het medicijn in de maag ook binden. Gevolg is dat klachten als moeheid en gewichtstoename kunnen terugkomen, terwijl je de tablet keurig inneemt.

Hetzelfde geldt voor bisfosfonaten, middelen tegen botontkalking zoals alendroninezuur en risedroninezuur. Die moet je op een lege maag innemen. Het advies is om bij beide groepen de tablet met water te nemen en 30 tot 60 minuten te wachten met koffie en ontbijt. Bij een vloeibare vorm van levothyroxine speelt het minder, maar ook dan loont het om het met je apotheker te bespreken.

2. Antidepressiva en sommige antipsychotica

Hier is het verhaal ingewikkelder. Bij SSRI’s, zoals sertraline en citalopram, wijzen laboratoriumproeven erop dat cafeïne zich in de maag aan het middel kan binden, waardoor er minder van wordt opgenomen. Hoe groot dat effect bij mensen is, is minder duidelijk.

Bij oudere antidepressiva, de zogeheten tricyclische middelen zoals amitriptyline en imipramine, zit het anders. Die worden in de lever afgebroken door hetzelfde enzym dat ook cafeïne afbreekt. Die twee zitten elkaar dan in de weg. Het medicijn blijft langer in je bloed, of je voelt de cafeïne juist langer na. Het sterkste voorbeeld is clozapine, een antipsychoticum. In één onderzoek steeg de hoeveelheid clozapine in het bloed met tot 97 procent na twee tot drie koppen koffie. Gebruik je zo’n middel, bespreek dan je koffiegewoonte met je arts of apotheker.

3. Middelen die zelf al stimuleren

Cafeïne zet je zenuwstelsel aan. Neem je daarnaast een middel dat hetzelfde doet, dan kunnen de effecten elkaar versterken. Dat geldt voor verkoudheidsmiddelen met pseudo-efedrine, een stof die de neus vrijmaakt. Samen met koffie kan dat zorgen voor trillerigheid, hoofdpijn, een snelle hartslag en slecht slapen. Sommige verkoudheidsmiddelen bevatten zelf ook al cafeïne. Dezelfde voorzichtigheid geldt bij ADHD-medicijnen op basis van amfetamine en bij theofylline, een middel tegen astma dat qua bouw op cafeïne lijkt.

4. Pijnstillers met cafeïne

Een aantal pijnstillers met paracetamol of aspirine bevat extra cafeïne. Koffie zorgt ervoor dat de maag sneller leegloopt en wat zuurder wordt, waardoor bijvoorbeeld aspirine sneller wordt opgenomen. Dat klinkt als een voordeel, en de pijnstiller werkt misschien ook sneller. Tegelijk kan de kans op maagklachten groter worden, zeker als je daarbovenop nog een paar koppen koffie drinkt. Ernstige gevallen zijn volgens de auteur niet bekend, maar het is goed om op de bijsluiter te kijken of er al cafeïne in je pijnstiller zit.

5. Bloeddrukverlagers en middelen voor het hartritme

Cafeïne verhoogt tijdelijk je bloeddruk en hartslag, meestal drie tot vier uur lang. Neem je medicijnen tegen een hoge bloeddruk of een onregelmatige hartslag, dan kan koffie dat effect deels tegenwerken. Dat betekent niet dat je met een hartaandoening geen koffie meer mag. Let wel op hoe je lichaam reageert, en overweeg minder koffie of cafeïnevrij als je merkt dat je hart ervan op hol slaat. Hoeveel cafeïne voor de meeste gezonde volwassenen veilig is, lees je in ons stuk over de cafeïnegrens.

Wat je er thuis mee doet

Voor de meeste mensen verandert er niets aan hun kopje. Gebruik je een van de middelen hierboven, dan zijn dit de verstandigste stappen.

• Lees de bijsluiter. Daar staat vaak al of je met koffie moet wachten of het moet beperken.
• Neem schildkliertabletten en middelen tegen botontkalking met water en wacht een half uur tot een uur met koffie.
• Vraag bij een nieuw recept je apotheker of koffie ermee botst. Dat is een vraag van een minuut, en die is gratis.
• Merk je onrust, hartkloppingen of slapeloosheid sinds je een nieuw middel gebruikt, drink dan eens een paar dagen cafeïnevrij en bespreek het met je arts.

Iedereen breekt cafeïne anders af. De een slaapt prima na drie koppen, de ander ligt na één kop al te woelen. Thee bevat ook cafeïne, maar minder dan koffie, en lijkt volgens de auteur niet op dezelfde manier in te werken. Wij vinden het een nuttig lijstje om bij de hand te houden. Je kopje hoeft er niet voor te verdwijnen, het moet alleen soms een half uurtje wachten.