Wat is het beste moment voor je koffie? Wat onderzoek zegt over je ochtendkop
Inhoudsopgave
Wat de onderzoekers precies deden
Het gaat om een studie van Justin Hachenberger en collega’s van de Universiteit Bielefeld in Duitsland, in 2025 gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Scientific Reports. De onderzoekers wilden weten hoe cafeïne de stemming beïnvloedt in het gewone leven, buiten het laboratorium. Ze volgden daarvoor twee groepen jongvolwassenen.
- In de eerste studie deden 115 mensen tussen 18 en 25 jaar mee, twee weken lang. Samen vulden ze 8335 korte vragenlijsten in.
- In de tweede studie deden 121 mensen tussen 18 en 29 jaar mee, vier weken lang, goed voor 19.960 vragenlijsten.
Zeven keer per dag kregen de deelnemers een melding op hun telefoon. Ze gaven dan aan of ze sinds de vorige keer cafeïne hadden gehad en hoe ze zich voelden, bijvoorbeeld hoe enthousiast, tevreden, gespannen of somber. Zo konden de onderzoekers per moment van de dag kijken wat een kop koffie, thee of een andere drank met cafeïne deed met het gevoel bij de volgende meting.
De ochtend springt eruit
De hoofduitkomst is dat cafeïne samenging met een betere stemming bij de volgende meting. Mensen voelden zich vooral enthousiaster en tevredener. Op negatieve gevoelens, zoals spanning of neerslachtigheid, was het verband minder duidelijk.
Het sterkst was het effect in de eerste twee en een half uur na het wakker worden. Wie in die periode cafeïne nam, rapporteerde de grootste stijging in positieve gevoelens. Ook vermoeidheid speelde mee. In de tweede studie leek cafeïne meer voor de stemming te doen wanneer iemand zich vermoeider voelde dan normaal. En of je alleen was of in gezelschap, maakte eveneens verschil.
Opvallend is wat er niet uitkwam. Het maakte voor het verband weinig uit hoeveel koffie iemand gewoonlijk dronk, hoe afhankelijk iemand zich van cafeïne voelde, hoe goed iemand sliep of of iemand klachten van angst of somberheid had. Patrick wijst er in haar blog op dat ook de verwachting en het ritueel van die eerste kop een rol kunnen spelen. De onderzoekers noemen dat zelf als mogelijke verklaring, naast het lichamelijke effect van cafeïne.
En dat advies om eerst te wachten?
De bekende tip luidt dat je je eerste kop beter een uur of anderhalf uitstelt, omdat je lichaam in de ochtend zelf veel cortisol aanmaakt. Deze studie heeft dat niet getest. Er is geen cortisol gemeten en er is niet vergeleken tussen mensen die direct dronken en mensen die wachtten. De studie zegt dus niets over of wachten zin heeft.
Wat de onderzoekers wel schrijven, is een voorzichtige gedachte in de andere richting. Bij vaste koffiedrinkers zou cafeïne in de ochtend juist kunnen helpen om op gang te komen, omdat hun lichaam aan die dagelijkse dosis gewend is. Dat is in het artikel een mogelijke verklaring, geen bewezen werking. Het is wel een reden om stellige tips over de precieze minuut van je eerste kop met een korrel zout te nemen.
Wat de studie niet kan zeggen
De onderzoekers zijn zelf duidelijk over de grenzen van hun werk.
- Het is observationeel onderzoek. Het laat een verband zien, geen bewijs dat de koffie de betere stemming veroorzaakt.
- De deelnemers vulden alles zelf in, wat ruimte laat voor vertekening.
- Er deden alleen jongvolwassenen mee, en ruim acht op de tien deelnemers waren vrouw. Of het voor een vijftiger net zo werkt, is niet onderzocht.
- De eerste studie liep tijdens een lockdown in Duitsland, toen het dagelijks leven er heel anders uitzag.
Wat je ermee doet in je ochtendroutine
Voor wie graag meteen na het opstaan aan de koffie gaat, geeft dit onderzoek geen reden om dat te veranderen. Die eerste kop lijkt volgens de studie juist het meeste bij te dragen aan een goed humeur. Wil je minder cafeïne, dan suggereert Patrick om de ochtendkop te houden en later op de dag te minderen.
Later op de dag ligt ook een ander punt waar je rekening mee houdt, namelijk je nachtrust. Hoe koffie je slaap raakt, ook die van de ochtend, lees je in ons stuk over nieuw slaaponderzoek. En hoeveel cafeïne per dag voor gezonde volwassenen als veilig geldt, staat in onze uitleg over de cafeïnegrens.
Wie die ochtendkop zo makkelijk mogelijk wil maken, bereidt de avond ervoor iets voor. Weeg je bonen af en zet ze klaar naast de molen, vul het waterreservoir of zet een filterapparaat met timer klaar. Dan staat er binnen een paar minuten na het opstaan koffie, en dat is volgens deze studie precies het moment waarop die het meest oplevert. Heb je last van onrust, hartkloppingen of slecht slapen door koffie, overleg dan met je huisarts in plaats van op een tip over timing te vertrouwen.
