Volautomaat ontkalken: hoe vaak, waarmee en wat er misgaat als je het overslaat
Inhoudsopgave
Hoe vaak, afhankelijk van je water en je gebruik
Kalk zit opgelost in kraanwater en blijft achter zodra je het verwarmt. In een volautomaat gebeurt dat in de boiler of het doorstroomelement, op een plek die je nooit ziet. De hoeveelheid hangt af van twee dingen, hoe hard je water is en hoeveel water er door de machine gaat. Waterhardheid wordt in Nederland meestal uitgedrukt in Duitse graden (°dH). De indeling die drinkwaterbedrijven gebruiken loopt van zeer zacht (0 tot 4) via zacht (4 tot 8) en gemiddeld (8 tot 12) naar vrij hard (12 tot 18) en hard (18 tot 30).
| Jouw situatie | Ontkalken ongeveer |
|---|---|
| Zacht water (tot 8 °dH), 1 of 2 kopjes per dag | elke 3 tot 4 maanden |
| Gemiddeld water (8 tot 12 °dH), 3 tot 5 kopjes per dag | elke 6 tot 8 weken |
| Vrij hard water (boven 12 °dH) of meer dan 5 kopjes per dag | elke 4 tot 6 weken |
Die vuistregels komen van koffiespeciaalzaken en fabrikanten en zijn een richting, geen wet. Je machine houdt het zelf preciezer bij. Een volautomaat telt hoeveel liter er doorheen gaat en vermenigvuldigt dat met de hardheid die in het menu staat. Daarom is die instelling belangrijker dan welk schema dan ook.
De meeste Nederlanders hebben zacht tot gemiddeld water, maar de verschillen binnen het land zijn groter dan je zou denken. Waterbedrijf Groningen levert bijvoorbeeld water tussen 6 en 12,5 °dH, afhankelijk van waar je woont, en dat is binnen één provincie al het verschil tussen zacht en vrij hard. Drinkwaterbedrijven mogen ook niet onbeperkt ontharden, het Drinkwaterbesluit legt de ondergrens op ongeveer 5,6 °dH. Helemaal kalkvrij komt het dus nergens uit de kraan. Je eigen waarde vind je op de site van je drinkwaterbedrijf, meestal met een zoekvak voor je postcode. Veel machines leveren ook een teststrookje mee dat je even in een glas kraanwater doopt.
Waarmee je ontkalkt, en waarom azijn afvalt
Voor een volautomaat geldt een simpele regel. Gebruik het middel dat in de handleiding staat. De fabrikanten verschillen hierin echt van elkaar. Bosch en Siemens verbieden citroenzuur in hun volautomaten, Miele staat het wel toe. Dat heeft met de afdichtingen en de kunststof onderdelen te maken, en die zijn per merk anders.
Azijn valt bij een volautomaat altijd af, ook al werkt het prima in een ouderwets filterapparaat. Het tast siliconen afdichtingen en kunststof aan, en een lekkende pakking in een volautomaat is een reparatie, geen schoonmaakklus. Het advies om met schoonmaakazijn te ontkalken dat je soms nog tegenkomt, is bedoeld voor waterkokers en eenvoudige apparaten. Voor een espressomachine met een pomp en een zetgroep is het de verkeerde keuze.
Wat je nodig hebt voor een ontkalkingsbeurt.
- Het ontkalkingsmiddel van je merk, of een middel dat de fabrikant uitdrukkelijk goedkeurt. Dat ligt bij elektronicazaken, in de huishoudafdeling van de supermarkt en bij de webwinkel van de fabrikant zelf.
- Een grote bak of kan onder de uitloop, want er loopt meer water door dan je verwacht.
- Vers kraanwater voor het naspoelen.
- Als je machine een waterfilter heeft, een nieuw filter voor na afloop. Die verkopen dezelfde winkels.
- Een half uurtje waarin je niet weg hoeft. Het programma vraagt tussendoor om water bij te vullen of de bak te legen.
Start het ontkalkingsprogramma altijd via het menu. Een volautomaat weet dan dat hij het middel door alle leidingen moet sturen en daarna grondig moet naspoelen. Gewoon middel in het waterreservoir gooien en koffie zetten doet dat niet.
De fouten die het vaakst gemaakt worden
De eerste fout is de waterhardheid nooit instellen. Staat de machine nog op de fabriekswaarde, dan klopt de melding alleen als jouw water toevallig even hard is als waar de fabrikant van uitging. Bij zacht water ontkalk je dan te vaak, wat zonde is van het middel. Bij hard water komt de melding te laat, en dat is het grotere probleem.
De tweede is het waterfilter laten zitten tijdens het ontkalken. Bij veel machines moet het filter er eerst uit, anders werkt het middel niet goed of raakt het filter verzadigd. De handleiding zegt het, maar het menu vraagt er niet altijd om.
De derde is de melding wegklikken. Sommige machines laten je gewoon doorgaan, en dan schuif je het een week op, en nog een week. Precies die weken zijn de reden dat een volautomaat na een paar jaar ineens trager wordt.
Een filter helpt overigens wel echt. Wie het waterfilter elke een tot twee maanden vervangt, scheelt een paar ontkalkingsbeurten per jaar. Maar het vervangt ontkalken niet helemaal, en een filter dat al maanden over datum is filtert niets meer.
Wat er misgaat als je het overslaat
Kalk werkt als isolatie. Een verkalkt verwarmingselement moet harder werken om het water op temperatuur te krijgen, en dat haalt het niet altijd. Het eerste wat je merkt, is dat je koffie lauwer uit de machine komt. Daarna wordt de smaak vlakker, omdat water dat niet heet genoeg is minder uit de gemalen koffie haalt. Bij een volautomaat zie je het ook aan de crema, die dunner wordt en sneller verdwijnt. En de zetcyclus duurt langer, omdat het water door nauwer geworden leidingen moet.
Het vervelende is dat dit langzaam gaat. Je went eraan, net zoals je went aan een auto die steeds iets minder trekt. Wie na maanden voor het eerst weer ontkalkt, schrikt vaak van het verschil. Wij vinden dat het beste argument om het schema gewoon aan te houden. Niet omdat de machine anders morgen stukgaat, maar omdat je anders maandenlang mindere koffie drinkt zonder het door te hebben.
Smaakt je koffie zuur of dun terwijl de machine net ontkalkt is, dan zit het probleem ergens anders. Kijk dan eens naar de maalgraad, want een te grove maling geeft precies die klachten. En wie een espressomachine met een losse zetgroep heeft, vindt in ons stuk over zure espresso de andere oorzaken op een rij.
