Energiedrankjes en niet koffie gelinkt aan de herfstdip: wat de studie vond

Waarom IJsland

IJsland is een natuurlijk laboratorium voor dit soort vragen. Het verschil in daglicht tussen zomer en winter is er extreem. In juni wordt het nauwelijks donker, in december is het maar een paar uur licht. Van minder daglicht is al bekend dat het samenhangt met slechter slapen en een somberder stemming. Ook weten onderzoekers dat avondmensen, wier lichaamsklok laat loopt, vaker slecht slapen, vaker somber zijn en vaker energiedrank drinken. Wat nog niemand had uitgezocht, is hoe die drie dingen samen uitpakken, en of het om energiedrank gaat of om cafeïne in het algemeen.

De onderzoekers Zelinski, Ólafsson en Höller volgden daarom een groep IJslandse volwassenen door alle vier de seizoenen. De deelnemers vulden in hoe vaak ze energiedrank en koffie dronken, of ze ochtend- of avondmensen waren, hoe ze sliepen en hoe somber ze zich voelden. Het onderzoek verscheen in het vakblad BMC Public Health.

Wat ze vonden

De uitkomsten zijn bewust voorzichtig opgeschreven. Op een enkel moment gemeten leek vaak energiedrank drinken samen te hangen met slapeloosheid, maar dat verband verdween na een strengere statistische controle. Koffie hing in geen enkele analyse samen met slecht slapen.

Interessanter werd het toen de onderzoekers dezelfde mensen over de seizoenen volgden. Eerst leken zowel energiedrank als koffie in de herfst en bij avondmensen iets te maken te hebben met sombere gevoelens. Na correctie voor het grote aantal vergelijkingen bleef er een uitkomst over. Het verband tussen energiedrank en sombere gevoelens was in de herfst, als het daglicht snel afneemt, sterker dan in de zomer. Bij koffie bleef zo’n seizoenspatroon niet overeind.

Avondmensen leken bij energiedrank extra kwetsbaar, maar dat verschil haalde de strenge toets in de hoofdanalyse niet. De onderzoekers noemen hen een groep om in de gaten te houden, niet een bewezen risicogroep.

Waarom koffie anders uitpakt

Als het alleen om cafeïne ging, had koffie hetzelfde patroon moeten laten zien. Dat deed het niet. Dat wijst erop dat er iets anders speelt bij energiedrank, al weten de onderzoekers niet wat. Ze noemen drie mogelijkheden. Het kan aan verstoorde slaap liggen, aan de invloed van licht op de stemming, of aan de drank zelf, met zijn suiker en andere stimulerende stoffen.

Er is ook een omgekeerde verklaring, en die nemen de onderzoekers serieus. Misschien maakt energiedrank niet somber, maar grijpen mensen die zich in de herfst slechter voelen of slecht slapen eerder naar een blikje. De studie is gebaseerd op wat mensen zelf invulden en kan geen oorzaak aantonen. Wij zien daarin ook een verschil in gewoonte. Koffie drink je vaak op vaste momenten, aan het begin van de dag. Een energiedrankje pak je eerder als noodgreep op een laat moment, als je moe bent en nog door moet. Dat is precies het moment waarop cafeïne je slaap het meest in de weg zit.

Wat je ermee doet in de donkere maanden

Voor koffiedrinkers is de studie vooral geruststellend. Je ochtendkoffie hing in IJsland niet samen met slechter slapen of een somberder herfst. Dat betekent niet dat het tijdstip er niet toe doet. Cafeïne werkt uren door, en hoe gevoelig je daarvoor bent verschilt per persoon, zoals we uitlegden in ons stuk over cafeïnegevoeligheid en je genen.

Ben je een avondmens en zak je in de herfst weg, dan helpt het om je cafeïne vroeg op de dag te houden en de middagdip anders op te vangen. Daglicht helpt, een korte wandeling rond lunchtijd ook. En wie toch een oppepper wil, kan aan een koffiedutje denken, een kop koffie direct voor een korte powernap. Grijp je vaak naar energiedrank om de dag door te komen, dan is dat volgens deze studie juist in de herfst iets om op te letten. Een kop koffie in de ochtend lijkt de rustiger keuze.

Herken je dat je stemming elke herfst wegzakt en dat het weken aanhoudt, praat er dan over met je huisarts. Een winterdip kan meer zijn dan een kwestie van cafeïne en licht.