Elke dag koffie en je galblaas: wat onderzoek wel en niet laat zien

Dat is geen reden om je ochtendkop anders te zetten. Wel is het goed om te weten wat het onderzoek echt laat zien, want koppen als “koffie beschermt tegen galstenen” zeggen meer dan de cijfers.

Wat koffie met je galblaas doet

Je galblaas is een klein zakje onder je lever waarin gal wordt bewaard. Gal heb je nodig om vet te verteren. Na het eten maakt je lichaam een hormoon aan dat de galblaas laat samenknijpen, zodat de gal naar je darm stroomt. Koffie versterkt dat signaal. Een Amerikaanse arts zegt tegen EatingWell dat regelmatig koffie drinken de galblaas aanzet om te legen in plaats van de gal te laten stilstaan. Gal die lang stilstaat, kan indikken en stenen vormen.

Opvallend is dat cafeïnevrije koffie volgens hetzelfde artikel ook samentrekking uitlokt. Dat wijst erop dat niet alleen de cafeïne verantwoordelijk is, maar ook andere stoffen in koffie. Het verband met minder galstenen lijkt bij decaf wel zwakker dan bij gewone koffie.

Wat het grote Deense onderzoek liet zien

Het sterkste bewijs komt uit Denemarken. Onderzoekers van de universiteit van Kopenhagen volgden 104.493 Denen gemiddeld acht jaar. Wie meer dan zes koppen koffie per dag dronk, had 23 procent minder kans op galstenen met klachten dan wie geen koffie dronk. Per extra kop per dag lag het risico ongeveer 3 procent lager. De resultaten verschenen in het Journal of Internal Medicine, zoals ScienceDaily in 2019 meldde.

Wat dit onderzoek sterker maakt dan een gewone vragenlijststudie, is de genetische analyse erbij. In een groep van 114.220 mensen keken de onderzoekers naar genvarianten die samenhangen met meer koffie drinken, waaronder varianten rond het enzym dat cafeïne afbreekt. Mensen met die varianten dronken van nature meer koffie en kregen ook minder vaak galstenen. Dat maakt het waarschijnlijker dat koffie zelf iets doet, en dat het niet alleen gaat om koffiedrinkers die toevallig ook gezonder leven.

Toch zijn er twee kanttekeningen. Het grootste effect zat bij meer dan zes koppen per dag, en dat is meer dan de meeste mensen drinken. Bij grote bekers kom je dan ook boven de 400 milligram cafeïne per dag die het Voedingscentrum als veilige grens noemt. Daarnaast gaat het om een kleinere kans, niet om bescherming. Ook zware koffiedrinkers krijgen galstenen. Hoeveel koffie je volgens Nederlandse adviezen veilig kunt drinken, lees je in ons stuk over wanneer koffie volgens het Voedingscentrum te veel is.

Als je al galstenen hebt

Galstenen komen veel voor. Volgens de Nederlandse richtlijn galsteenlijden heeft in westerse landen 13 tot 22 procent van de bevolking galstenen, en in Nederland worden er jaarlijks zo’n 22.000 galblazen verwijderd vanwege stenen of een ontsteking. Veel mensen met galstenen merken er niets van.

Hier draait het verhaal om. Dezelfde samentrekking die een gezonde galblaas helpt legen, kan bij iemand met stenen een steen tegen of in de galgang drukken. Dat geeft de bekende krampende pijn rechtsboven in de buik. EatingWell benadrukt dat het bewijs dat koffie zelf zo’n aanval uitlokt beperkt is, en dat mensen verschillend reageren. Merk je na koffie pijn en weet je dat je galstenen hebt, dan is het verstandig om minder te drinken en het met je huisarts te bespreken. Bij heftige pijn bovenin je buik, pijn die niet minder wordt of pijn met koorts adviseert Thuisarts om de huisarts of huisartsenpost te bellen.

Wat je in je kopje doet, telt ook

Het onderzoek gaat over koffie, niet over wat je erbij doet. EatingWell raadt aan room en suiker beperkt te houden en eten met veel verzadigd vet te matigen. Een grote beker met slagroom en siroop is in dat opzicht eerder een dessert dan een kop koffie. Wil je minder cafeïne maar wel je kopje, dan blijft decaf een optie die de galblaas ook laat samentrekken. Hoe die gemaakt wordt, lees je in ons stuk over cafeïnevrije koffie.

Ons advies is daarom nuchter. Drink je koffie zonder klachten, dan hoef je niets te veranderen, en de wetenschap geeft je zelfs een klein extra argument. Ga niet meer koffie drinken om galstenen te voorkomen, want het effect is bescheiden en de andere gevolgen van zes koppen per dag tellen ook mee. Voor je galblaas doen vezelrijk eten, voldoende bewegen en geleidelijk afvallen als dat nodig is meer dan je koffiegewoonte. En heb je al stenen, luister dan vooral naar je eigen buik.