Mate in plaats van koffie: wat erin zit en hoe je het thuis zet
Inhoudsopgave
In voetbalkleedkamers is mate geen nieuws meer. Voor de meeste Nederlanders wel. Wat zit erin, hoe verhoudt het zich tot je kop koffie, en hoe zet je het zelf?
Wat mate is
Mate is een aftreksel van de gedroogde bladeren en stelen van de yerba mate, een plant uit de hulstfamilie die in Zuid-Amerika groeit. In Argentinië, Uruguay en Paraguay is het een dagelijks ritueel, vergelijkbaar met hoe wij koffie drinken. Je drinkt het traditioneel uit een kleine kalebas, met een metalen rietje met een zeefje aan de onderkant, de bombilla. Vaak gaat die kalebas rond in een groep, en wordt hij steeds opnieuw met heet water bijgevuld.
De smaak is iets anders dan veel mensen verwachten. Mate is kruidig en grassig, met een duidelijke bitterheid, eerder verwant aan groene thee dan aan koffie. Wie gewend is aan een zachte melkkoffie, moet er even aan wennen.
Hoeveel cafeïne erin zit
Mate bevat cafeïne en theobromine, de stof die ook in cacao zit. Volgens Mathrubhumi kunnen die tijdelijk de slaperigheid verminderen en de alertheid verbeteren, maar verschilt het effect per persoon en per hoeveelheid.
Een vast getal voor de cafeïne per kopje is lastig te geven, en dat is precies het punt om te onthouden. Bij koffie heb je een kopje, en dan is het klaar. Bij mate vul je dezelfde blaadjes in een kalebas keer op keer bij met water. Een enkele ronde bevat minder cafeïne dan een sterke kop koffie, maar wie een uur lang blijft bijschenken, krijgt in totaal een flinke hoeveelheid binnen. Drink je daarnaast ook nog koffie, tel het dan bij elkaar op. Hoeveel cafeïne per dag verantwoord is, lees je in ons stuk over de cafeïnegrens per dag.
Wat onderzoek zegt over de gezondheid
Mate bevat antioxidanten, onder meer polyfenolen en chlorogeenzuur. Dat laatste zit ook in koffie. Mathrubhumi noemt een studie uit 2025 in het tijdschrift Molecular Nutrition & Food Research, waarin 52 volwassenen acht weken lang drie keer per dag mate dronken. Hun bloeddruk en een aantal ontstekingswaarden daalden, en bij deelnemers met een normaal cholesterol daalde ook het slechte LDL-cholesterol.
Bij deelnemers met een hoog cholesterol was het beeld minder duidelijk, want zij gingen met een controledrankje ongeveer even veel vooruit. Een kleine studie dus, met voorzichtige uitkomsten. Mate is geen medicijn, en het bestaande onderzoek laat niet zien dat het ziektes voorkomt of geneest. Wie gevoelig is voor cafeïne kan er net als van koffie slecht van slapen, hartkloppingen krijgen of onrustig worden.
Waarom je mate niet kokend drinkt
Er is een gezondheidspunt dat in de berichtgeving over Haaland niet terugkomt, maar voor het zetten wel belangrijk is. Het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie keek in 2016 naar mate. De conclusie was dat het drankje zelf niet als kankerverwekkend kan worden aangemerkt, maar dat het drinken van zeer hete dranken boven de 65 graden waarschijnlijk wel bijdraagt aan slokdarmkanker. In Zuid-Amerika wordt mate traditioneel vaak erg heet gedronken.
Voor koffie geldt hetzelfde, zoals we eerder beschreven in ons stuk over hete koffie en slokdarmkanker. Bij mate is de oplossing gelukkig ook goed voor de smaak. Kokend water maakt de blaadjes extra bitter, water van rond de 70 tot 80 graden geeft een zachtere mate.
Zo zet je mate thuis
Yerba mate koop je bij theewinkels, natuurwinkels, Zuid-Amerikaanse winkels en online. Een kalebas en bombilla vind je vaak op dezelfde plek, soms in een set.
Dit heb je nodig:
- losse yerba mate
- een kalebas, of een kleine beker als je het eerst wilt proberen
- een bombilla, het metalen rietje met zeefje
- een waterkoker met temperatuurstand, of water dat een paar minuten is afgekoeld
- een beetje koud water
- Vul de kalebas voor ongeveer de helft tot twee derde met yerba mate.
- Leg je hand op de opening, draai de kalebas om en schud kort, zodat het fijne stof naar boven komt. Zet hem dan schuin neer, zodat de blaadjes aan een kant een helling vormen.
- Giet een scheutje koud water in de lege kant en laat het even intrekken. Dat beschermt de blaadjes tegen het hete water.
- Steek de bombilla schuin in de natte kant, met je duim op de bovenkant, en beweeg hem daarna niet meer. Roeren verstopt het zeefje.
- Giet water van 70 tot 80 graden in de natte kant en drink de kalebas leeg via de bombilla.
- Vul steeds opnieuw bij. Na een aantal rondes wordt de smaak slap. Dan gooi je de blaadjes weg en begin je opnieuw.
Liever geen kalebas? Je kunt mate ook in een theepot of cafetière zetten, net als losse thee. Laat het dan een paar minuten trekken met water onder de kook. Zo proef je zonder investering of het iets voor je is, voordat je de rest van het ritueel aanschaft. Wie vooral een alternatief zoekt voor de middagkoffie, kan ook eens kijken naar onze uitleg over groene thee tegenover koffie.
