Supplement om 's avonds toch koffie te drinken: is dat veilig?

Wat rutaecarpine zou doen

Rutaecarpine komt uit de vrucht van de plant Tetradium ruticarpum, die in de traditionele Chinese geneeskunde al eeuwen wordt gebruikt. Het idee achter het supplement is simpel. Je lever breekt cafeïne af met een enzym dat CYP1A2 heet, en rutaecarpine zou de lever aanzetten om daar meer van te maken. Meer enzym betekent dat de cafeïne sneller weg is, en dan zou je dus ’s avonds koffie kunnen drinken zonder wakker te liggen.

Het probleem is waar dat bewijs vandaan komt. Bij ratten werkt het, die breken cafeïne met extra CYP1A2 inderdaad sneller af. Bij mensen is rutaecarpine nooit in een klinische proef getest. Toch is het volgens Scientific American gewoon te koop bij grote webwinkels als Amazon en iHerb, omdat een supplement in de Verenigde Staten niet de toelating nodig heeft die een geneesmiddel wel moet halen. Er is dus niet gecontroleerd of het werkt, en ook niet of het veilig is.

Pieter Cohen, arts aan Harvard Medical School, zegt in het stuk dat hij geen enkel middel kent dat de effecten van cafeïne veilig tenietdoet. Dat is een opvallend stellige uitspraak voor een wetenschapper, en hij past bij wat er wel bekend is.

Waarom de combinatie met paracetamol het grote risico is

In het Amerikaanse artikel gaat het over acetaminophen, beter bekend als Tylenol. In Nederland heet datzelfde middel paracetamol, en dat ligt in veel medicijnkastjes. Juist daar zit volgens onderzoekers het gevaar.

Een studie uit 2024 bij muizen en menselijke cellen wijst erop dat rutaecarpine samen met paracetamol de lever kan beschadigen. Hetzelfde enzym CYP1A2 zet paracetamol namelijk om in een stof die levercellen aantast. Normaal gebeurt dat alleen bij een overdosis of in combinatie met alcohol, maar als een supplement de lever extra van dat enzym laat maken, kan het ook bij een gewone dosis misgaan. Bioloog Bill Baldwin van Clemson University vat het samen met de waarschuwing dat je bij die combinatie heel voorzichtig moet zijn.

Het beeld is niet helemaal eenduidig. Een muizenstudie uit 2021 vond juist dat rutaecarpine de lever tegen paracetamolschade leek te beschermen. Maar de vrucht waar het uit komt, is in dierproeven herhaaldelijk in verband gebracht met leverschade, en CYP1A2 breekt ook andere medicijnen af, zoals het astmamiddel theofylline en de antipsychotica clozapine en olanzapine. Wie zulke middelen gebruikt en aan zijn lever laat sleutelen, weet niet wat er met de dosis in zijn bloed gebeurt.

Hoeveel cafeïne er ’s avonds nog in je kopje zit

Cafeïne heeft volgens Scientific American een halfwaardetijd van ongeveer vijf uur. Drink je om negen uur ’s avonds een dubbele espresso, dan zit er om twee uur ’s nachts nog de helft van in je bloed. Het Voedingscentrum schrijft dat 100 milligram cafeïne in één keer bij mensen die er gevoelig voor zijn al invloed kan hebben op hoe lang en hoe diep je slaapt, zeker als je het een paar uur voor het slapen neemt. Cohen adviseert in het Amerikaanse stuk om na één uur ’s middags niet meer dan 100 milligram te nemen.

Wat 100 milligram is, hangt sterk af van wat je zet. Het Voedingscentrum geeft deze richtwaarden.

Een enkele espresso na het eten blijft dus onder die grens, een grote beker filterkoffie zit er ruim boven. Dat verschil maak je zelf, zonder supplement. Hoe sterk zelfs je ochtendkoffie doorwerkt in je slaap, lees je in ons stuk over nieuw slaaponderzoek naar ochtendkoffie.

De simpelste oplossing staat gewoon in de winkel

Wat je ’s avonds aan koffie zoekt, is meestal de smaak en het ritueel, niet de oppepper. Dan is cafeïnevrij veruit de verstandigste keuze. Met zo’n 3 milligram per kopje hoef je over je slaap niet na te denken. Hoe de cafeïne eruit gaat en waarom de ene methode beter smaakt dan de andere, staat in ons artikel over hoe cafeïnevrije koffie gemaakt wordt.

Scientific American noemt nog een ander middel dat onder biohackers opkomt, paraxanthine. Dat is de stof waarin je lichaam cafeïne zelf omzet, en hij verdwijnt sneller uit je bloed. Kleine studies bij mensen vonden geen veiligheidsproblemen bij doses tot 200 milligram, maar veel van dat onderzoek werd betaald door bedrijven die het willen verkopen. Ook dat is dus geen reden om je avondkopje te vervangen door een capsule uit de supplementenhoek.

De eerlijkste conclusie is de minst spannende. Een supplement dat je lever harder laat werken om je koffie weg te poetsen, is een omweg met onbekende risico’s, zeker als je ook weleens een paracetamol neemt. Wil je ’s avonds koffie, zet dan een espresso in plaats van een mok, of kies een goede cafeïnevrije boon. Gebruik je medicijnen en twijfel je over een supplement, vraag het dan aan je apotheker voordat je iets bestelt.