Matig koffie drinken en minder kans op dementie: wat de JAMA-studie echt zegt
Inhoudsopgave
Wat de onderzoekers hebben gemeten
De onderzoekers van Mass General Brigham keken naar 131.821 Amerikanen uit twee lopende studies onder verpleegkundigen en andere zorgprofessionals. Ze werden tot 43 jaar gevolgd en vulden in die tijd herhaaldelijk vragenlijsten in over wat ze dronken. In die periode kregen 11.033 van hen dementie.
Wie de meeste cafeïnehoudende koffie dronk, had 18 procent minder kans op dementie dan wie het minst dronk. Bij thee lag dat voor de hoogste groep op 14 procent. Bij cafeïnevrije koffie zagen de onderzoekers geen duidelijk verband. De laagste risico’s zaten rond twee tot drie kopjes koffie per dag, of een tot twee kopjes thee, of ongeveer 300 milligram cafeïne. Meer drinken leverde daarboven geen extra voordeel op.
Waarom 18 procent minder zegt dan het lijkt
Die 18 procent is een relatief verschil tussen groepen, geen belofte aan jou als persoon. De groep met de op een na hoogste inname kwam op vrijwel hetzelfde uit als de grootste drinkers, wat ook betekent dat je niet wint door je koffieverbruik op te schroeven. De verschillen op cognitieve tests noemen de auteurs zelf bescheiden, en senior auteur Daniel Wang noemt het effect in de toelichting van Mass General Brigham klein, met koffie of thee als hooguit één onderdeel naast andere manieren om je hersenen te beschermen.
Het belangrijkste voorbehoud is dat dit observationeel onderzoek is. Het laat een samenhang zien, geen oorzaak. Hoofdauteur Yu Zhang noemt het tegen de Amerikaanse zender WBUR het beste bewijs tot nu toe voor het verband, maar of cafeïne de werkzame stof is, kan hij niet met zekerheid zeggen. Andere factoren zoals voeding en beweging kunnen meespelen. De auteurs sluiten ook niet uit dat het andersom werkt, en dat vroege veranderingen in het denkvermogen er zelf voor zorgen dat iemand anders gaat drinken.
Verder is dementie vastgesteld via overlijdensregisters en eigen opgave, is alzheimer niet apart bekeken en ging het vooral om zorgprofessionals. Dat zijn geen doorsnee Nederlanders, en harde testen op cognitie waren alleen in een deel van de groep beschikbaar.
Wat dit betekent voor jouw kopje thuis
Voor wie thuis zet, staat het interessantste misschien in de kleine lettertjes. De vragenlijsten maakten geen onderscheid in de bereiding. De studie zegt dus niets over espresso tegenover filter, of over bonen tegenover capsules. Je kunt er geen voorkeur voor een zetmethode uit halen, hoe graag sommige koppen dat ook suggereren.
Ook het woord kopje is minder duidelijk dan het lijkt. Reken je de 300 milligram uit de studie om met de richtwaarden van het Voedingscentrum, dan kom je op heel verschillende hoeveelheden uit, afhankelijk van wat er in je kop zit.
- Filterkoffie in een kopje van 125 milliliter (zo’n 60 milligram), dat zijn vijf kopjes
- Filterkoffie in een mok van 250 milliliter (zo’n 120 milligram), dat is tweeënhalve mok
- Enkele espresso van 30 milliliter (zo’n 40 milligram), dat zijn zeven tot acht shots
- Dubbele espresso van 60 milliliter (zo’n 80 milligram), dat zijn bijna vier stuks
Dat zijn richtwaarden, want het gehalte verschilt per boon, zetmethode en sterkte. Maar het laat wel zien dat “twee tot drie kopjes” niet zomaar te vertalen is naar je eigen ochtendroutine. Veel mensen die een paar mokken filterkoffie drinken, zitten vermoedelijk al in de buurt.
Die 300 milligram valt binnen de grens van 400 milligram per dag die de Europese voedselautoriteit EFSA voor gezonde volwassenen als veilig beschouwt, met niet meer dan 200 milligram in één keer. Bij zwangerschap en borstvoeding geldt een lagere grens. Hoe die rekensom uitpakt, lees je in ons stuk over de cafeïnegrens.
Moet je iets veranderen?
Drink je nu twee of drie koppen per dag en slaap je daar goed bij, dan is dit vooral geruststellend. Er is geen reden om te minderen vanwege je hersenen, en evenmin om erbij te gaan schenken. Drink je geen koffie, begin er dan niet om deze reden mee. Gezonde voeding en regelmatig bewegen noemen de onderzoekers bekende factoren om je denkvermogen te behouden, en eerder onderzoek uit Cork keek weer langs een andere weg naar koffie en hersenen.
Ben je overgestapt op cafeïnevrij om beter te slapen, dan hoef je ook niet terug. De studie vond daar simpelweg geen duidelijk verband met dementie, wat de onderzoekers als aanwijzing zien dat cafeïne de werkzame stof zou kunnen zijn, al kunnen ze dat niet los zien van de polyfenolen in koffie en thee. Hoe je op cafeïne reageert, verschilt bovendien per persoon. Een slechte nacht voor een hypothetisch voordeel over dertig jaar is geen goede ruil. Twijfel je door medicatie of een aandoening, overleg dan met je huisarts.
