Ethiopische koffieceremonie: zo zet je jebena-koffie thuis na, stap voor stap

Wat de ceremonie inhoudt

Volgens de beschrijving op Wikipedia begint de ceremonie met groene, ongebrande bonen. De gastvrouw brandt ze in een pan boven open vuur en laat de gasten de geur van de brandende bonen ruiken, als gebaar van gastvrijheid. Daarna maalt ze de bonen fijn in een houten vijzel, de mukecha. De koffie wordt gezet in een jebena, een bolle kan van aardewerk met een lange hals, een tuit en een deksel van stro.

Het schenken is een kunst op zich. De gastvrouw giet de koffie in een doorgaande beweging van zo’n dertig centimeter hoogte in kleine kopjes zonder oor. Daarbij wordt vaak wierook gebrand en komen er kleine hapjes op tafel, zoals popcorn, pinda’s of het brood ambasha. De koffie gaat drie rondes mee op hetzelfde maalsel. In het Amhaars heten ze abol, tona en baraka, waarbij baraka gezegend betekent. Elke ronde is lichter dan de vorige.

In Wassenaar staat het ontmoeten centraal. De organisatoren, Stichting Maatschappelijke Ondersteuning Wassenaar en Stichting iDb, schrijven dat het uitnodigen van Nederlanders voor de koffieceremonie voor veel Eritreeërs en Ethiopiërs in Nederland al jaren een manier is om contact te leggen.

Wat je nodig hebt om het thuis na te doen

• Groene koffiebonen, het liefst uit Ethiopië. Je koopt ze bij een branderij of in een webwinkel voor thuisbranders.
• Een dikke koekenpan of gietijzeren pan om in te branden.
• Een houten lepel om de bonen te keren.
• Een vijzel of een handmolen die fijn kan malen.
• Een steelpan of kleine waterketel met tuit, als vervanger van de jebena.
• Een fijn zeefje.
• Kleine kopjes, suiker en eventueel wierook en popcorn.

Stap voor stap

1. Bonen wassen en drogen. Spoel een handvol groene bonen kort af en dep ze droog. Voor een gezelschap van vier is een kopje bonen ruim genoeg.
2. Branden in de pan. Zet de pan op middelhoog vuur en blijf de bonen roeren. Na een paar minuten worden ze geel, dan bruin, en hoor je ze knappen. Ga door tot ze middelbruin tot donkerbruin en glanzend zijn. Zet een raam open, want het geeft rook. Hoe je ongelijk branden voorkomt, lees je in ons stuk over thuis koffiebonen branden.
3. Laat de geur rondgaan. Dit is het moment waarop de gastvrouw de pan langs de gasten draagt. Laat ze even afkoelen.
4. Fijn malen. Maal de bonen in de vijzel of molen tot fijn poeder, ongeveer zo fijn als voor espresso.
5. Water koken. Breng water aan de kook in de steelpan, ongeveer een kopje per gast plus wat extra.
6. Koffie erbij en kort laten opkomen. Haal de pan even van het vuur, roer het maalsel erdoor en zet hem terug tot de koffie bijna weer opkomt. Haal hem dan van het vuur en laat het maalsel een paar minuten naar de bodem zakken.
7. Schenken. Giet de koffie in een rustige, ononderbroken straal in de kopjes, eventueel door het zeefje. Laat het bezinksel in de pan.
8. Tweede en derde ronde. Vul de pan weer aan met water, breng aan de kook en schenk opnieuw op hetzelfde maalsel. Elke ronde wordt lichter.

Wat je proeft en waar je op let

Koffie die zo wordt gezet is sterk, vol en een beetje troebel, een beetje zoals Turkse koffie. Met Ethiopische bonen proef je vaak bloemige en fruitige tonen, zeker in de eerste ronde. Wie die bonen beter wil leren kennen, leest in ons stuk over de Ethiopische oogst wat er dit jaar speelt. Suiker hoort er traditioneel bij, en op het platteland wordt soms ook een snufje zout of geklaarde boter toegevoegd. Melk doe je er niet in.

Het lastigste deel is het branden. Bonen in een pan worden zelden helemaal gelijk bruin, en dat hoeft ook niet. Het ritueel draait niet om de perfecte kop, maar om de tijd die je samen neemt. Dat is misschien wel het mooiste wat je van deze ceremonie meeneemt naar je eigen keuken. Wij vinden het in elk geval een betere reden om een uur met koffie bezig te zijn dan elke latte art.

Zelf meemaken in Wassenaar

De ceremonie in De Oosthof, Donker Curtiusstraat 69 in Wassenaar, is op donderdag 29 oktober van 10.00 tot 12.00 uur en is deze keer gratis. Aanmelden kan tot dinsdag 27 oktober 14.00 uur via de website van SMOW. Wie de Ethiopische keuken verder wil verkennen, is volgens de organisatie ook welkom in restaurant Blue Nile in Den Haag.