Cafeïne bij kinderen gelinkt aan korter slapen: hoeveel mag een kind eigenlijk?
Inhoudsopgave
Wat de onderzoekers zagen
Het team van het Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience gebruikte gegevens van 9.632 Amerikaanse kinderen van negen tot elf jaar uit de grote ABCD-studie, die de ontwikkeling van jonge hersenen jarenlang volgt. De kinderen gaven op hoeveel drankjes met cafeïne ze per week dronken, ouders vulden in hoe lang hun kind gemiddeld sliep, en met MRI-scans werden dikte en oppervlak van de hersenschors gemeten. Een half jaar en anderhalf jaar later rapporteerden de kinderen over hun mentale gezondheid.
Volgens het persbericht van King’s College London hing meer cafeïne samen met een kleiner oppervlak van de hersenschors, verspreid over 22 gebieden in alle vier de hersenkwabben. Kinderen die meer cafeïne binnenkregen sliepen ook korter, en die kortere slaap verklaarde een deel van het verband met meer problemen met aandacht, stemming en gedrag zes maanden later. Na achttien maanden was alleen het verband via het oppervlak van de hersenschors nog te zien. De studie verscheen in Biological Psychiatry: Cognitive Neuroscience and Neuroimaging.
Twee kanttekeningen maken de onderzoekers zelf. Dit is een samenhang en geen bewezen oorzaak. En de grootste bron van cafeïne waren frisdranken, geen koffie. Frisdrank bevat veel suiker en gaat vaak samen met andere leefgewoonten, dus wat aan de cafeïne ligt en wat aan de rest, valt nog niet uit elkaar te halen. Eerste auteur Jiayi Zheng noemt dat de volgende vraag die het team wil beantwoorden.
Eén drankje per week, maar wat is een drankje?
Het onderzoek telde drankjes en geen milligrammen. Dat maakt de uitkomst lastig te vertalen, want het ene drankje is het andere niet. Het Voedingscentrum geeft gemiddelde hoeveelheden voor wat er in Nederlandse keukens op tafel komt, en daar zie je hoe groot de verschillen zijn.
| Drankje | Ongeveer zoveel cafeïne |
|---|---|
| Glas cola of cola light (200 ml) | 20 mg |
| Glas ijsthee (200 ml) | 9 mg |
| Glas chocolademelk van cacaopoeder (200 ml) | 30 mg |
| Kopje zwarte thee (125 ml) | 30 mg |
| Espresso (30 ml) | 40 mg |
| Kopje filterkoffie (125 ml) | 60 mg |
| Blik energiedrank (250 ml) | 80 mg |
| Beker filterkoffie (250 ml) | 120 mg |
Een glas cola en een grote beker filterkoffie tellen in zo’n vragenlijst allebei als één drankje, terwijl er zes keer zoveel cafeïne in de beker zit. Voor ouders is dat misschien de nuttigste les uit deze studie. De cola en ijsthee in de koelkast zijn per glas bescheiden, maar het zijn wel de drankjes die kinderen het vaakst pakken, ook later op de dag.
Hoeveel cafeïne mag een kind volgens de adviezen?
De Europese voedselautoriteit EFSA houdt voor kinderen een veilige bovengrens aan van 3 milligram cafeïne per kilo lichaamsgewicht per dag. Het Voedingscentrum heeft dat omgezet in adviezen per leeftijd.
- 1 tot en met 3 jaar, niet meer dan ongeveer 20 tot 40 mg per dag, en geen koffie.
- 4 tot en met 8 jaar, niet meer dan ongeveer 40 tot 70 mg per dag, geen tot hooguit één kopje koffie.
- 9 tot en met 13 jaar, niet meer dan ongeveer 70 tot 100 mg per dag, hooguit één kopje koffie.
- 14 tot en met 18 jaar, niet meer dan ongeveer 100 tot 120 mg per dag, hooguit één tot twee kopjes koffie.
Belangrijker voor het slaapverhaal is een tweede getal van het Voedingscentrum. Al rond de 1,4 milligram per kilo lichaamsgewicht kan een kind slechter in slaap komen en korter slapen, zeker als het een paar uur voor bedtijd wordt gedronken. Voor een kind van 20 kilo is dat ongeveer één kopje zwarte thee. De slaapgrens ligt dus ver onder de veiligheidsgrens, en precies die slaap was in de Londense studie de schakel.
Energiedrank valt in alle gevallen af. Op blikjes met veel cafeïne moet volgens de wet staan dat ze niet worden aanbevolen voor kinderen, en het Voedingscentrum adviseert cola en energiedrank voor iedereen niet of alleen bij uitzondering te drinken.
Wat dit betekent voor de koffie in huis
De ijskoffie, de frappé en de latte zijn de koffiedrankjes die tieners het makkelijkst meedrinken. Ze smaken zoet en melkig, en een dubbele shot is in een groot glas met ijs nauwelijks te proeven. Een latte met twee shots komt al snel op ongeveer 80 milligram, en dat is voor een twaalfjarige het grootste deel van het dagadvies in één glas. Wie voor de kinderen iets meemaakt, kan de espresso in ons recept voor ijskoffie gewoon vervangen door cafeïnevrije bonen. Hoe cafeïnevrije koffie wordt gemaakt en waarom die tegenwoordig goed smaakt, lees je in ons stuk over decaf. Een kopje decaf bevat volgens het Voedingscentrum ongeveer 3 milligram cafeïne.
Het tijdstip telt net zo zwaar als de hoeveelheid. Bij volwassenen bleek al dat zelfs de ochtendkoffie de nachtrust raakt, en kinderen breken cafeïne op dezelfde manier af als volwassenen, met een veel lager lichaamsgewicht. Een cola bij het avondeten weegt voor een kind dan zwaarder dan een slok van de ochtendkoffie van een ouder.
Paniek is niet nodig. De verschillen in de hersenscans waren klein en de studie bewijst geen oorzaak. Maar de boodschap sluit aan bij wat de adviezen al jaren zeggen, en ze maakt het concreet. Cafeïne zit bij kinderen vooral in drankjes die je niet als cafeïne herkent, en de slaap is het eerste wat eronder lijdt. Wil je weten waar de grens voor jezelf ligt, dan staat dat in ons overzicht van hoeveel kopjes koffie per dag veilig zijn.
