Ontbossingswet en je pak koffie: veel Vietnamese bonen niet herleidbaar

Wat er uit Vietnam bekend werd

Het cijfer komt uit een eerste analyse van adviesbureau MCG voor SustainCoffee, een project van hulporganisatie CARE International dat de Europese Unie betaalt. Volgens die studie zat in 2025 maar ongeveer 30 procent van de Vietnamese koffie in gecertificeerde of herleidbare ketens met locatiegegevens. De rest gaat nog via traditionele kanalen, vaak op basis van papieren documenten.

Een paar andere cijfers uit hetzelfde onderzoek laten zien waar het knelt. Slechts 2 procent van de ondervraagde boerenhuishoudens gebruikt zijn smartphone om de eigen grond in kaart te brengen. In 2024 wist 29,8 procent van de kleine boeren in de Centrale Hooglanden, het belangrijkste koffiegebied, wat de Europese regels vragen. Het project loopt van december 2025 tot mei 2029, moet ruim 400 kleine bedrijven en coöperaties direct helpen en zou indirect zo’n 1,4 miljoen boeren en arbeiders bereiken.

Belangrijk voor Europa is dat de Europese Unie in het oogstjaar 2025-2026 volgens het rapport 38 procent van de Vietnamese koffie-export afneemt. Dat aandeel is groter dan het deel van de productie dat nu herleidbaar is. Productie en export zijn niet precies hetzelfde, maar de richting is duidelijk. Er is op dit moment minder aantoonbaar ontbossingsvrije Vietnamese koffie dan Europa er normaal koopt.

Wanneer de ontbossingsregels ingaan

De Europese ontbossingsverordening is twee keer uitgesteld. Volgens de Europese Commissie gelden de regels vanaf 30 december 2026 voor grote en middelgrote bedrijven en vanaf 30 juni 2027 voor kleine en micro-ondernemingen. Wie koffie in de EU op de markt brengt, moet dan per partij een verklaring indienen met de locatie van de percelen waar de bonen groeiden. In oktober zetten we al op een rij wat de wet in het algemeen voor je pak koffie betekent.

Vietnam heeft één voordeel. Het land kreeg in mei 2025 van de EU het label laag risico, schrijft adviesbureau Move To Asia. Daardoor wordt een veel kleiner deel van de zendingen gecontroleerd dan uit landen met een hoger risico. De plicht om de herkomst tot op het perceel aan te tonen blijft wel bestaan. Juist die gegevens ontbreken bij het grootste deel van de oogst.

Waar robusta in jouw kopje zit

Vietnam levert vooral robusta, de stevige boon met meer cafeïne die je vindt in oploskoffie, in veel goedkopere melanges voor pads en in Italiaanse espressoblends die om een dikke crema draaien. Drink je honderd procent arabica, bijvoorbeeld een zak van een speciaalbrander, dan raakt dit je kopje nauwelijks. Koop je een standaardpak, pads of oploskoffie uit de supermarkt, dan is de kans groot dat er Vietnamese bonen in zitten.

Dat betekent niet dat er straks gaten in het schap vallen. De grote branders zijn al langer bezig met herleidbare inkoop, en ook keurmerken bouwen hulpmiddelen, zoals de tool waarmee Fairtrade boeren helpt hun percelen vast te leggen. In Vietnam zelf wordt gewerkt aan een herkomstpaspoort voor robusta. De herleidbare 30 procent is bovendien een flinke hoeveelheid koffie, want Vietnam is na Brazilië de grootste koffieproducent ter wereld.

Wordt je pak robusta duurder of schaarser?

Schaarser in de winkel ligt niet voor de hand. Wat wel kan gebeuren is dat koffie met papieren bewijs en locatiegegevens een prijs krijgt die hoger ligt dan koffie zonder. Bonen die niet herleidbaar zijn, kunnen nog steeds naar landen buiten Europa, terwijl Europese inkopers zich verdringen rond het deel dat wel aan de regels voldoet. Die extra kosten voor administratie en controle komen uiteindelijk bij de brander terecht, en een deel daarvan kan in de schapprijs belanden.

Hoe groot dat effect wordt, valt nu niet te zeggen, en het staat niet in de bron. Voorlopig wordt de robustaprijs vooral bepaald door de oogst. Die komt in Vietnam net op gang, en de prijs veerde vorige week weer wat op. In de supermarkt is koffie al fors duurder geworden, en de ontbossingsregels zijn dus nog geen reden voor een nieuwe sprong.

Moet je nu iets doen?

Inslaan heeft weinig zin. Gemalen koffie en bonen verliezen na een paar maanden smaak, en niemand weet nu of de prijs in januari anders is dan in december. Wil je zelf weten wat je koopt, kijk dan op de verpakking naar het land van herkomst en de soort boon. Staat er alleen melange op, dan is de kans groot dat er robusta in zit. Branders die hun herkomst tot op de coöperatie of het dorp noemen, hebben het herleidbaarheidswerk vaak al gedaan. Let er wel op dat een groene claim op de verpakking straks alleen nog met bewijs mag.